Bitwa pod Grunwaldem

Kaptury

Bitwa pod Grunwaldem

Puginały

iążę pomorski, który pod Grunwaldem wspierał Krzyżaków

KAZIMIERZ V GRYFITA

Chociaż dziś Pomorze Zachodnie z Ziemią Szczecińską to nierozerwalna część Polski, warto pamiętać, że przez znaczną część swej historii region znajdował się on pod całkowitą kontrolą albo wpływami niemieckimi. Przekonało się o tym między innymi rodzime rycerstwo, kiedy pod Grunwaldem, tuż obok chorągwi z czarnymi krzyżami na białym tle, załopotał czerwony, pomorski gryf. To właśnie pod swym rodowym znakiem, latem 1410 r., przeciwko królowi Jagielle wyruszył do boju Kazimierz V Gryfita.

Podczas bitwy pod Grunwaldem, urodzony ok. 1381 r. książę dowodził wspierającym Krzyżaków kontyngentem pomorskim liczącym ok. 600 osób. W efekcie starcia znalazł się w polskiej niewoli. Nie został jednak potraktowany jak szeregowy jeniec – na zaproszenie samego, niechętnego w tym czasie Gryfitom, Władysława Jagieły uczestniczył w tryumfalnej uczcie. W kolejnych miesiącach, prawdopodobnie z powodu braku możliwości opłacenia przez Pomorzan wysokiego okupu, przebywał najpierw na terytorium Polski, później – Litwy. W intencji szybkiego powrotu syna do domu na pielgrzymkę do Ziemi Świętej wybrał się jego ojciec – Świętobor.

Ostatecznie Kazimierza V zwolniono w czerwcu 1411 r. po poręczeniu księcia stargardzko-słupskiego, Bogusława VIII. Gest ten stanowić mógł również wstęp do współpracy między dworem szczecińskim a Koroną mimo, że w mediacjach dotyczących wyjścia Gryfity z niewoli uczestniczył prawdopodobnie sam, nowy Wielki Mistrz Heinrich von Plauen. Jednocześnie i ku zaskoczeniu Polaków, dwór w Szczecinie podjął negocjacje z królową Danii Małgorzatą, która oficjalnie objęła go swym zwierzchnictwem.

Rok później, wraz z bratem, Ottonem II, Kazimierz V odniósł taktyczne zwycięstwo nad Marchią Brandenburską. Uwikłał się w ten sposób w konflikt, który trwał przez kolejne półtorej dekady. Aktywnie wspierały go w nim oddziały polskie. Od 1428 r. sprawował samodzielne rządy. Zasłynął między innymi jako reformator systemu monetarnego oraz inicjator rozbudowy Zamku Książęcego w Szczecinie. Tam również pochowano go po śmierci w 1434 r. Jego następcą został zaledwie 10-letni książę Joachim zwany Młodszym.

Warto przypomnieć, że aktualny, obowiązujący od 2000 r. herb województwa zachodniopomorskiego – czerwony gryf na białej tarczy został wprost zaczerpnięty z heraldyki Gryfitów.

Produkcja bombard w Koronie, w okresie panowania Władysława Jagiełły

WSZYSTKIE RĘCE DO DZIAŁ!

Toczona w latach 1409-1411, Wielka Wojna z Zakonem Krzyżackim była pierwszym w historii Polski konfliktem, w którym na większą skalę wykorzystano artylerię. O znaczeniu tej broni, zwłaszcza podczas działań oblężniczych doskonale zdawał sobie Władysław Jagiełło. Zanim jeszcze założył na swą głowę królewski diadem, wykorzystywał ten rodzaj oręża w czasie walk ze swym stryjem Kiejstutem oraz kuzynem i późniejszym sojusznikiem – Witoldem. Ciekawostkę stanowi fakt, że pierwsze egzemplarze armat przekazali Jagielle właśnie Krzyżacy.

Wzmocnienie armii w kontekście zbliżającego się wielkimi krokami konfliktu stało się jednym z priorytetów polityki wewnętrznej założyciela dynastii Jagiellonów. W 1397 r. do Lwowa sprowadził on mistrza puszkarskiego wraz z pierwszymi działami i zapasem prochu. W niedługim czasie uruchomiono w granicach Korony proces wytwarzania tego typu oręża. Do roku 1409 trwał on w stolicy Galicji oraz Krakowie. Czyniono także starania by w krótkim czasie rozwinąć przemysł metalurgiczny w Bochni, Lublinie, Olkuszu czy Wolborzu. Pierwsze nazwiska jagiellońskich ludwisarzy: Kuawczil oraz Hallenbazen pojawiły się w dokumentach w 1405 oraz 1406 r.

Wytwarzanie artylerii w czasach panowania Władysława Jagiełły było procesem długotrwałym i skomplikowanym. Przede wszystkim wymagało zaangażowania znacznej liczby osób różnych profesji – od wypalaczy węgla drzewnego, wytapiaczy siarki, stolarzy i kowali wytwarzających elementy prymitywnych lawet po odlewników oraz złotników. Prace rozpoczynały się od przygotowania formy jednorazowego użytku, do której wlewano roztopiony kruszec. Po jego zastygnięciu formę rozbijano i rozpoczynano żmudny proces szlifowania oraz drążenia, rzecz jasna gładkiego, przewodu lufy. Całość prac odbywała się ręcznie i wymagała znacznej precyzji zwłaszcza, że materiał, z jakiego odlewano armaty często był niezwykle delikatny, podatny na pęknięcia. W tym samym czasie puszkarze mieszali proch a kamieniarze, na podstawie drewnianych przymiarów, produkowali kule.

Analizując produkcję warto również zwrócić uwagę na źródła pochodzenia samego surowca. Miedź pochodziła z kopalń w rejonie Chęcin, ołów i cynk ze Śląska oraz okręgu olkuskiego. Stamtąd również, tak samo jak z okolic Kielc, przybywała do odlewni ruda żelaza. Niezbędne dla produkcji prochu strzelniczego siarkę oraz saletrę wydobywano na Podkarpaciu, w Krakowskim oraz, w niewielkiej ilości, na terenie Wielkopolski.

Priorytetem na liście rozmieszczenia artylerii w Polsce początków XV w. były miasta oraz najważniejsze zwłaszcza z punktu widzenia zabezpieczenia granic zamki. Przyporządkowanie dział wojskom ruszającym w pole miało znaczenie drugorzędne. Mimo tego szacuje się, że podczas bitwy pod Grunwaldem, wojska koronne dysponowały ok. 60 działami różnego kalibru, a litewskie – kilkunastoma. Jednocześnie po stronie krzyżackiej naliczono około setki bombard i foglerzy. Znaczna część z nich padła łupem Polaków i później została wykorzystana między innymi w trakcie nieudanego oblężenia stolicy Zakonu Krzyżackiego – Malborka.